Takiego pośpiechu w uchwalaniu i publikowaniu aktu prawnego, jak przy tzw. ustawie okołobudżetowej¹ dawno nie widzieliśmy. Ustawa uchwalona 22.12.2011 r. została opublikowana w Dzienniku Ustaw noszącym datę 30.12.2011 r. Czy publikator ten był dostępny w sprzedaży już tego dnia – nie wiemy. Jak pisaliśmy w poprzednim numerze Kwartalnika, Rząd wycofał się z pierwotnego pomysłu trwałej zmiany zasad waloryzacji i ostatecznie uchwalony przepis dotyczy tylko roku 2012, w którym to za podstawę ustalenia wynagrodzenia zasadniczego sędziego przyjęte będzie przeciętne wynagrodzenie w drugim kwartale 2010 r. (a nie 2011). Nie zostały za to uchwalone przepisy odbierające autonomię budżetową TK, SN, NSA – przypomnijmy, że autonomii takiej nie mają sądy powszechne. Wycofanie się Rządu z tego pomysłu miało być może związek z wyjątkowo stanowczą wypowiedzią Prezesa TK Andrzeja Rzeplińskiego, który stwierdził: „Taki projekt nie powinien nigdy stać się obowiązującym prawem. Gdyby tak się stało, od tego jest TK, żeby przywrócić porządek prawny zgodny z ustawą zasadniczą”².

Jeżeli chodzi o zamrożenie wynagrodzeń sędziów w 2012 r., dało to budżetowi oszczędność 93,8 mln zł, a więc zaledwie 19% kosztu funkcjonowania gabinetów politycznych, w których politycy mogą zatrudniać osoby nieposiadające żadnych kwalifikacji. Wiemy również, że w 2012 r. będą miały miejsce podwyżki dla szeregu innych grup opłacanych z budżetu państwa. W tej sytuacji zamrożenie waloryzacji wynagrodzeń sędziów w naszej ocenie naruszyło Konstytucję. Naruszenia Konstytucji upatrujemy także w niezwykle krótkim okresie vacatio legis. Z tych powodów zorganizowana została akcja składania pozwów o zapłatę wynagrodzenia opar­tego na zasadach obowiązujących dotychczas. Do zarządu „Iustitii” dociera coraz więcej sygnałów, że sędziowie wnoszą pozwy i zostały wydane już nawet pierwsze nakazy zapłaty. Skargę konstytucyjną złożył, zgodnie z wcześniejszymi zapowiedziami, I Prezes Sądu Najwyższego. Sprawa otrzymała sygnaturę K 1/12. W stanowisku Ministra Finansów zajętym w tym postępowaniu czytamy: „orzeczenie o niezgodności z Konstytucją RP przywołanych przepisów wywołałoby wielowymiarowe skutki, nie tylko ekonomiczne, ale także o podłożu społecznym i międzynarodowym. Konsekwencje przyjętego orzeczenia powinny zatem być rozpatrywane z uwzględnieniem wszystkich tych aspektów łącznie”. Pozostawiamy to bez komentarza.

¹ Ustawa z 22.12.2011 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z realizacją ustawy budżetowej, Dz.U. Nr 291, poz. 1707.

² „Dziennik Gazeta Prawna” z 21.11.2011 r., Bunt przeciwko Rostowskiemu. Pomysł niezgodny z konstytucją?

Dnia 2.3.2012 r. odbyło się Zgromadzenie Przedstawicieli Sędziów Sądów Okręgowych i Rejonowych, poświęcone wyborom 1 członka KRS – zakończyła się kadencja sędziego Romana Kęski. Było 2 kandydatów: Krzysztof Wojtaszek z apelacji lubelskiej i członek zarządu „Iustitii” Jacek Przygucki – przedstawiciel najmniejszego okręgu sądowego w Polsce (Suwałk) i zarazem apelacji białostockiej, która jako jedyna jeszcze nigdy w historii KRS nie miała tam swojego reprezentanta. Krzysztof Wojtaszek otrzymał 88 głosów, Jacek Przygucki 77.

(ISI, BP)

W dniach 23–25.3.2012 r. w Strykowie odbyło się XVII Zebranie Delegatów SSP „Iustitia”. Absolutorium otrzymali wszyscy członkowie Zarządu, dość zbliżonymi wynikami (od 126 do 109 głosów za udzieleniem absolutorium, przy liczbie 138 głosujących). W dyskusji programowej poruszono różne tematy. Generalne zgodnie i pozytywnie oceniono akcję wnoszenia pozwów, uznając ją za właściwy sposób protestu i dochodzenia swoich racji, choć jednocześnie okazało się, że nie wszędzie są one wnoszone i trzeba akcję tę skoordynować, pomagając kolegom wypełniać pozwy. Uznano też potrzebę prowadzenia działań, które zostaną dostrzeżone przez społeczeństwo, nawet jeśli nie będą masowe. Szeroko mówiono o potrzebie dbania o wizerunek sądownictwa w społeczeństwie i sposobach, w jaki należy do tego dążyć. Podniesiono kwestię dodatku wielkomiejskiego (zwanego niekiedy „warszawskim”, ale mającego dotyczyć nie tylko Warszawy) jako związanego ze zróżnicowaniem kosztów utrzymania w różnych regionach kraju. Poza tym zwrócono uwagę na konieczność piętnowania i zwalczania patologii w nadzorze nad sędziami; wiemy już, do czego może ona doprowadzić. Pojawiły się też wnioski o podwyższenie składki, jednak projekt uchwały o podwyższeniu składek odrzucono w całości większością głosów (zdaje się, że do delegatów przemówiły argumenty o tym, że można zachęcić do wstąpienia do „­Iustitii” jeszcze 7000 sędziów). Uchwały przyjęte przez zebranie dostępne są na: www.iustitia.pl.

(ISI, BP)

W dniu 17.1.  i 1.3.2012 r. odbyły się spotkania zarządu „Iustitii” z Ministrem Sprawiedliwości Jarosławem Gowinem.

W pierwszym spotkaniu udział wzięli Prezes Maciej Strączyński i wiceprezesi: Jolanta Korwin-Piotrowska oraz Łukasz Piebiak. Ministrem Sprawiedliwości towarzyszyli wiceminister Grzegorz Wałejko i Szef Gabinetu Politycznego Piotr Dardziński, a także asystowała aktualna rzeczniczka prasowa resortu sprawiedliwości.

Minister zadeklarował przekazanie zarządowi „Iustitii” projektu zmian KPK i zwrócił się o  opinię na temat tego projektu. Podkreśliliśmy, że pisemna konsultacja uważana jest przez nas za niewystarczającą. Kwestię, czy będzie możliwość ustosunkowania się do zmienionego projektu lub uwag zgłoszonych przez inne podmioty oraz wzięcia udziału w dalszych konsultacjach, Minister Jarosław Gowin pozostawił do decyzji wiceministra Michała Królikowskiego. Minister zwrócił się do przedstawicieli „Iustitii” o ustosunkowanie się do zamrożenia wynagrodzeń sędziów i planów zmiany przepisów dotyczących stanu spoczynku. Jeśli chodzi o pierwszy temat, Prezes Maciej Strączyński stanowczo stwierdził, że sędziowie będą podtrzymywali, iż podstawą ich wynagrodzeń musi być średnia krajowa w gospodarce narodowej, zaś system mnożnikowy ma oparcie w wieloletnim stosowaniu. Podkreślił, że sędziowie nie mają zaufania do polityków i przewidują, że odstępstwo w 2012 r. od waloryzacji wynagrodzeń pociągnie za sobą tożsamą sytuację w latach kolejnych. Minister skonstatował, że co do „odmrożenia” wynagrodzeń nie widzi pola do dialogu, tym bardziej, że decyzję władzy wykonawczej i ustawodawczej o zamrożeniu wynagrodzeń sędziów rozumie i nie ma co do niej wątpliwości. Kończąc omawianie problematyki wynagrodzeń zapytaliśmy Ministra, czy dostrzega potrzebę zmiany mnożników. Minister oświadczył, że już zauważył niewspółmierność w obciążeniach i zarobkach pomiędzy sędziami sądów rejonowych i apelacyjnych, nawet przy uwzględnieniu faktu trudniejszych spraw do osądzenia w sądach apelacyjnych. W tej kwestii Minister potwierdził dwukrotnie, że widzi problem i jest gotów do rozmów. Stwierdziliśmy, że zmniejszenie nadmiernych różnic między zarobkami sędziów uważamy za niezbędne, z korzyścią dla najniższych szczebli.

Co do stanu spoczynku Minister zadeklarował, że będzie konsekwentnie bronił stanu spoczynku, jak również jego wysokości wynoszącej 75% wynagrodzenia. Stwierdził, że prowadzone są i będą prace związane z podniesieniem wieku emerytalnego do 67 lat oraz zniesienia możliwości wcześniejszego przechodzenia na emerytury, w tym w stan spoczynku. Jednak powinny one być wprowadzane z zachowaniem zasady nienaruszania praw nabytych i, co do zasady, nie powinny dotyczyć sędziów pozostających obecnie w służbie. Będą się wiązały z ogólnym podniesieniem wieku emerytalnego.

Dość stanowczo sprzeciwiliśmy się projektowi zniesienia 121 sądów. Wskazaliśmy na zakazy konstytucyjne, podkreślając, że teoretycznie przy skrajnej interpretacji można byłoby w Polsce „znieść” wszystkie sądy poza jednym rejonowym, jednym okręgowym i jednym apelacyjnym. Wskazaliśmy też na szereg błędów w projekcie rozporządzenia, nie negując, że istnieją w Polsce jednostki sądownictwa zbyt małe, ale na pewno nie jest ich aż 121.

Minister Jarosław Gowin zapowiedział, że chce spotykać się z nami regularnie. Skomplementował nas stwierdzając, że pierwszy raz spotyka się z sędziami tak dalekimi od konformizmu. Mamy więc nadzieję, że sędziowie, którzy nie uważają się za konformistów, a jeszcze w „Iustitii” nie są, wyciągną z tego wniosek.

W spotkaniu, które miało miejsce 1.3.2012 r. „Iustitię” reprezentowali wszyscy członkowie zarządu, poza niemogącymi przybyć Łukaszem Piebiakiem i Jolantą Korwin-Piotrowską. Z Ministrem Sprawiedliwości na spotkanie przybyli wiceministrowie Grzegorz Wałejko i Michał Królikowski. W sprawie procedury karnej – podkreśliliśmy, że obecny projekt Komisji Kodyfikacyjnej, która przedtem odrzuciła nasz projekt niemal w całości, jest podobny do naszego projektu, ale idzie nie dość daleko, aby zapewnić usprawnienie postępowania. Zaznaczyliśmy, że współpraca polegająca na tym, iż będziemy pisali opinie o kolejnych wersjach zmian KPK, które będą następnie trafiały do głębokich szuflad Komisji, nie interesuje nas, gdyż jest to praca bezproduktywna. Sens ma tylko współpraca polegająca na stałym udziale sędziów w tworzeniu aktu prawnego. Minister zapowiedział zamiar dalszych spotkań. W sprawach określonych przez PrUSP Minister wyraził pogląd, że przede wszystkim zbyt długo trwa powoływanie sędziów. Tu zgodziliśmy się w pełni, że konieczne są zmiany przyspieszające tę procedurę. Zaznaczyliśmy jednak, że Krajowa Szkoła Sądownictwa i Prokuratury nie zdoła dostarczyć odpowiedniej ilości kadr i potrzebne są kandydatury z zewnątrz, i ponadto znane nam są też problemy związane z powoływaniem na stanowiska sędziowskie osób, których umiejętności orzeczniczych i predyspozycji do zawodu nie można było sprawdzić, a decyzje o powołaniu są przecież nieodwołalne. Minister powiedział, że w opracowaniu (wstępnym) są projekty ustanowienia tzw. sędziego na próbę – powoływania go za pierwszym razem na czas określony, jak dawniej asesora, a potem na stałe.

Konsekwentnie wracaliśmy do tematu wynagrodzeń, zapowiadając, że oczekujemy rozmów na temat „mapy drogowej” – dojścia do właściwej wysokości współczynników w określonym, rozsądnym czasie, choć niekoniecznie natychmiast. Minister oświadczył, że co do tej kwestii, omówi ją z innymi członkami rządu.

(ISI, BP)

Stowarzyszenie Sędziów Polskich „Iustitia” założone zostało w 1990 r. „Uzbieranie” pierwszego tysiąca członków trwało ponad 10 lat. Zebranie następnego tysiąca Iustitian zajęło siedem i pół roku, bo liczba 2000 członków osiągnięta została w lipcu 2008 r. Aby osiągnąć liczbę 3000 członków, potrzeba było już tylko trzech i pół roku. Jednak już pod koniec 2008 r. „Iustitia” liczyła prawie 2800 członków, po czym przyrost liczebności spadł, a nawet na rok stanęliśmy w miejscu. Sędziowie przypomnieli sobie o „Iustitii”, jak zwykle, w trudnych czasach – teraz. A może to „Iustitia” przypomniała im o sobie? Ciekawe też, ile czasu zajmie nam dojście do 4000 członków?

(ISI)

Dnia 16.3.2012 r. odbyła się demonstracja pracowników sądów przeciwko likwidacji sądów rejonowych i wieloletniemu faktycznemu zamrożeniu wynagrodzeń pracowników sądownictwa. Poparcie dla protestujących wyraził Zarząd Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Asystentów Sędziów. Uchwała Zarządu „Iustitii” w tej kwestii dostępna jest na stronie www.iustitia.pl.

(ISI)