Kraków, 2.9.2018 r.

1. Artykuł 43 ust. 1 ustawy wprowadza zasadę, zgodnie z którą każda uchwała KRS staje się prawomocna, jeśli nie przysługuje od niej odwołanie. Jest to oczywiste i trafne rozumienie pojęcia prawomocności formalnej, które przekłada się również na kwestię wykonalności uchwały. Dotyczy ono w tym przepisie całości uchwały, niezależnie od tego, że uchwała o przedstawieniu Prezydentowi RP wniosku o powołanie sędziów Sądu Najwyższego składa się de facto z wielu rozstrzygnięć indywidualnych.
[hidepost]
2. Jednak, w ust. 2 cyt. artykułu wprowadzono prawomocność częściową tej uchwały, która powstaje wtedy, gdy uchwały „nie zaskarżyli wszyscy uczestnicy postępowania”. Chodzi o część obejmującą rozstrzygnięcia o nieprzedstawieniu wniosku tych uczestników postępowania, którzy nie wnieśli odwołania. Pomijając daleko idące wątpliwości, jakie się nasuwają wobec tego unormowania, najistotniejszą kwestią dotycząca jego stosowania jest zagadnienie punktu czasowego, w jakim można ustalić zaistnienie owej prawomocności częściowej. Przepis stanowi, że jest to moment, w którym można z pewnością ustalić, że „uchwały (jeszcze – uwaga autora) nie zaskarżyli wszyscy uczestnicy”. Przyjmując za art. 44 ust. 1a ustawy, że termin do wniesienia odwołania jest „dwutygodniowy”, należy stwierdzić, że ten poszukiwany punkt czasowy jest równoznaczny z momentem upływu ostatniego dnia drugiego tygodnia, jaki upłynął od daty doręczenia uchwały ostatniemu z uczestników. Dopiero wtedy można bowiem bez żadnego błędu określić, że nikt nie zaskarżył uchwały, gdyż wszyscy uczestnicy (w tym ostatni z nich) mogli to zrobić do upływu 2 tygodni. Dopiero wtedy zatem można mówić o określonej w cyt. przepisie „prawomocności częściowej” i tym samym o wykonalności tej części uchwały – zarówno co do jej skutków pozytywnych, jak i co do skutków negatywnych. Do tego momentu część ta nie jest prawomocna, a zatem nie jest prawomocna również cała uchwała.

3. Zgodnie z art. 37 ust. 1 ustawy, „Jeżeli na stanowisko sędziowskie zgłosił się więcej niż jeden kandydat, Rada rozpatruje i ocenia wszystkie zgłoszone kandydatury łącznie. W takim przypadku Rada podejmuje uchwałę (jedną – uwaga autora) obejmującą rozstrzygnięcia w przedmiocie przedstawienia wniosku o powołanie do pełnienia urzędu sędziego w stosunku do wszystkich kandydatów”. Z przepisu tego wynika bez wątpliwości, że przedmiotem każdego odwołania, wnoszonego przez każdego kandydata, jest zawsze cała uchwała, a nie jej jakiekolwiek części. Chociaż jest rzeczą naturalną, że każdy kandydat składa odwołanie we własnej sprawie indywidualnej, to jednak zaskarża on całą, wspólną uchwałę, dotyczącą wszystkich. Nie jest więc przedmiotem odwołania, a w konsekwencji nie jest przedmiotem badania i wyrokowania sądu tylko rozstrzygnięcie indywidualne, dotyczące odwołującego się. Nie jest nim również jakakolwiek oddzielna część uchwały, którą ktoś wyodrębni na podstawie jakichkolwiek kryteriów, np. część dotycząca kandydatów do danej izby Sądu Najwyższego.

4. W związku z powyższym należy podkreślić, że art. 29 ustawy o SN przewiduje, że „do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Sądu Najwyższego powołuje Prezydent RP na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa”. Przepis ten jednoznacznie wskazuje, że powołanie przez Prezydenta dotyczy stanowiska w obrębie całego Sądu Najwyższego, a przynależność sędziego do konkretnej izby SN nie wynika z tego powołania. Jest to kwestia administracyjna, o jakiej mowa oddzielnie, w art. 35 ustawy o SN. Dlatego uchwała KRS, która jest przedstawiana Prezydentowi i od której służy odwołanie, nie może być dzielona na części, które miałyby dotyczyć poszczególnych izb.

5. W postępowaniu przed KRS nie mają zastosowania przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, a więc również przepis tego kodeksu o prawie do zrzeczenia się odwołania (art. 127a). Na marginesie warto jednak zaznaczyć, że wszelkie zrzekanie się środka prawnego nie jest możliwe z teoretycznego punktu widzenia. Jest to bowiem prawo podmiotowe, którego nie można się zrzec, można go tylko ewentualnie nie wykonywać.

* Autor jest profesorem nauk prawnych, kierownikiem Katedry Prawa Administracyjnego na WPiA UJ. Jest też sędzią NSA w stanie spoczynku.

¹ T. jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 389 ze zm.; dalej jako: ustawa.

² Dz.U. z 2018 r. poz. 5 ze zm.; dalej jako: ustawa o SN.

[/hidepost]

I. Zakres przedmiotowy opinii

W dniu 29.6.2018 r. w Monitorze Polskim zostało opublikowane obwieszczenie Prezydenta RP z 24.5.2018 r. nr 127.1.2018 o wolnych stanowiskach sędziego w Sądzie Najwyższym. Obwieszczenie to zostało opublikowane bez uzyskania kontrasygnaty w postaci podpisu Prezesa Rady Ministrów.

Celem niniejszej opinii prawnej jest ustalenie, czy kontrasygnata pod tym aktem urzędowym Prezydenta RP była wymagana konstytucyjnie oraz – jeśli tak jest – jakie są skutki prawne ogłoszenia obwieszczenia z jej pominięciem.
[hidepost]

II. Analiza prawna

1. Akty urzędowe Prezydenta a obowiązek kontrasygnaty

Wydawanie aktów urzędowych przez Prezydenta regulują przepisy Konstytucji RP oraz przepisy różnych ustaw. Do aktów tych należy zaliczyć wszelkiego rodzaju czynności mające formę pisemną podejmowane przez Prezydenta celem wykonania przysługujących mu konstytucyjnych i ustawowych kompetencji. Zgodnie z art. 144 ust. 2 Konstytucji RP akty urzędowe Prezydenta RP wymagają dla swojej ważności podpisu Prezesa Rady Ministrów, który przez podpisanie aktu ponosi odpowiedzialność przed Sejmem. Ów podpis, określany mianem kontrasygnaty, oznacza zatem przyjęcie przez podmiot kontrasygnujący odpowiedzialności politycznej za treść aktu urzędowego głowy państwa. Z wymogu uzyskania kontrasygnaty zwolnione są jedynie akty urzędowe wymienione w art. 144 ust. 3 Konstytucji RP, określane w doktrynie prawa i orzecznictwie sądowym mianem prerogatyw. Wspomniany przepis zawiera 30 prerogatyw Prezydenta, z których każda stanowi kompetencję o autonomicznym statusie konstytucyjnym. Prerogatywy określane są przez TK mianem „osobistego uprawnienia”, które „pozostaje w sferze wyłącznej gestii i odpowiedzialności Prezydenta, aczkolwiek nie znaczy to, że może on działać całkowicie dowolnie – wiążą go zasady i wartości wyrażone w Konstytucji, nad której przestrzeganiem, zgodnie z art. 126 ust. 2 Konstytucji, ma obowiązek czuwać”. Trybunał Konstytucyjny podkreśla w swoim orzecznictwie, że: „Przypisywanie prerogatywom prezydenckim charakteru aktów uprawniających głowę państwa do podejmowania określonych działań w sposób całkowicie autonomiczny, uzależniony wyłącznie od swobodnego ­uznania Prezydenta, pozostaje w sprzeczności z podstawowymi założeniami ustroju państwa opierającego się na podziale i równowadze władz (art. 10 ust. 1 Konstytucji) oraz zasadzie legalizmu (art. 7 Konstytucji). W tym kontekście nie można uprawnień Prezydenta związanych z wydawaniem aktów urzędowych określonych w art. 144 ust. 3 Konstytucji postrzegać jako swoistej sfery władzy dyskrecjonalnej głowy państwa”.

Zasada, zgodnie z którą każdy akt urzędowy Prezydenta niebędący prerogatywą wymaga kontrasygnaty Prezesa Rady Ministrów, ma rangę konstytucyjną, co oznacza, że ustawodawca nie może zasady tej zmieniać, ani modyfikować jej treści, wskazując akty urzędowe, które wymagają uzyskania kontrasygnaty oraz te, które ze wspomnianego wymogu są zwolnione. Przepis art. 144 ust. 2 Konstytucji RP ustanawia również domniemanie kontrasygnaty aktów urzędowych Prezydenta, bowiem jest ona wymagana dla każdego aktu urzędowego poza aktami wymienionymi literalnie w art. 144 ust. 3 Konstytucji RP. Ten ostatni przepis ustanawia wyjątki od zasady kontrasygnaty, które w związku z tym nie mogą być interpretowane rozszerzająco. W doktrynie prawa przyjmuje się jednak, że w niektórych przypadkach prerogatywą objęte są także akty Prezydenta stanowiące realizację kompetencji pochodnych wobec aktów objętych wprost prerogatywą (np. prawo do wycofania przez Prezydenta z Sejmu własnego projektu ustawy). W każdym jednak przypadku musi zostać zachowany ścisły związek między pochodnym aktem urzędowym Prezydenta a prerogatywą stanowiącą podstawę do zwolnienia go z kontrasygnaty.

Kontrasygnata jest wymagana do ważności aktu urzędowego Prezydenta, a jej brak oznacza, że akt urzędowy Prezydenta objęty wymogiem kontrasygnaty nie wywołuje żadnych skutków prawnych. Podpisanie przez Prezesa Rady Ministrów aktu urzędowego Prezydenta rodzi odpowiedzialność polityczną przed Sejmem Prezesa Rady Ministrów (a w praktyce całego rządu, bowiem Konstytucja nie przewiduje możliwości uchwalenia Prezesowi Rady Ministrów indywidualnego wotum nieufności), co ma o tyle istotne znaczenie, że głowa państwa za swoje akty urzędowe tego rodzaju odpowiedzialności nie ponosi. Dodatkowo kontrasygnata pozwala na rozszerzenie odpowiedzialności konstytucyjnej, gdyż za naruszenie Konstytucji lub ustawy przez akt urzędowy Prezydenta objęty kontrasygnatą odpowiedzialność ponosi zarówno Prezydent, jak i Prezes Rady Ministrów, który akt kontrasygnował. Dodać ponadto należy, że instytucja kontrasygnaty wymusza współpracę Prezydenta i Prezesa Rady Ministrów (rządu), angażując oba te organy w proces podjęcia decyzji objętej aktem urzędowym głowy państwa. Z uwagi na to, że Prezes Rady Ministrów może odmówić podpisania aktu urzędowego Prezydenta, w praktyce najczęściej jego treść jest z nim odpowiednio wcześniej uzgadniana i przez niego uprzednio aprobowana.
[/hidepost]

Szanowni sędziowie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej,

w czerwcu zdecydują Państwo, czy pomimo ogromnych zmian legislacyjnych, polskie sądownictwo jest wciąż niezależne oraz czy może zapewnić sprawiedliwy proces osobom ekstradowanym do Polski na podstawie Europejskiego Nakazu Aresztowania. Jako polski prawnik, zdecydowałem się wykorzystać starą tradycję listu amicus curiae – listu od przyjaciela sądu – do zobrazowania sytuacji polskiego wymiaru sprawiedliwości w 2018 r.
[hidepost]
Dla zrealizowania przedmiotowego celu, postanowiłem przejść z abstrakcyjnego poziomu zmian legislacyjnych i opisać sytuację polskiego wymiaru sprawiedliwości z perspektywy jednostki. W związku z powyższym, chciałbym zaprezentować Państwu 10 Faktów, które mają bezpośredni wpływ na aktualną sytuację prawną każdego oskarżonego, podlegającego polskiemu wymiarowi sprawiedliwości. Dla każdego z Faktów wskazałem kilka źródeł, z których większość dostępna jest tylko po polsku, jednak każdy z nich może być przetłumaczony urzędowo, w sytuacji gdy pojawi się taka potrzeba.

Fakt 1

Cele polityczne partii rządzącej dotyczące przestępczości i sankcji karnych

Dnia 25.4.2018 r. polski Minister Sprawiedliwości wskazał jako swój cel polityczny generalne zaostrzenie polityki kryminalnej. Tego dnia Minister Sprawiedliwości zwołał konferencję prasową, podczas której ogłosił początek nowej kampanii dotyczącej walki z przestępczością jako części kompleksowego pakietu reform, zaprezentowanego opinii publicznej pod nazwą „Sprawiedliwość i bezpieczeństwo”. Zgodnie z informacjami zawartymi na stronie internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości, „wprowadzenie [zmian – przyp.] – po reformie prokuratury i sądów – będzie najważniejszym zadaniem resortu”. Na konferencji prasowej minister ogłosił szeroko zakrojoną reformę Kodeksu karnego, stwierdzając, że: „kary muszą być adekwatne do winy. Muszą skutecznie odstraszać przestępców (…)”. Planowane zmiany będą obejmować surowe kary dla drobnych złodziei, wyższe kary za kradzież kart płatniczych i włamania na konta internetowe oraz wyższe kary za łapówki.

Ponadto warto podkreślić, że w kwietniu 2018 r. Minister Sprawiedliwości ogłosił, iż rząd pragnie „radykalnie zaostrzyć kary za najgroźniejsze przestępstwa gospodarcze”. W zakresie egzekwowania kar zostaną podjęte środki prawne, mające zapewnić, iż pobyt w zakładzie karnym stanie się „swojego rodzaju wstrząsem, przeżyciem, które na zawsze zachęci do funkcjonowania na drodze zgodnej z porządkiem prawnym”.

Dnia 16.4.2018 r., Premier, podczas wywiadu telewizyjnego odnoszącego się do wątpliwości Komisji Europejskiej co do zachowania w Polsce gwarancji praworządności potwierdził, że dalsze reformy systemu wymiaru sprawiedliwości zostaną przeprowadzone oraz zadeklarował, że „my [partia rządząca – przyp.] od tej reformy nie możemy odstąpić i na pewno nie odstąpimy”.

Opisane powyżej publiczne oświadczenia wskazują, że ściganie oskarżonych znajduje się wysoko na liście priorytetów partii rządzącej. W związku z tym, istnieje presja polityczna, aby wykorzystać wszelkie możliwe narzędzia dla osiągnięcia tego celu.

Fakt 2

Kontrola polityczna nad prokuratorami

Minister Sprawiedliwości jest zarówno posłem partii rządzącej, jak i Prokuratorem Generalnym. Jako prokurator posiada wszelkie uprawnienia zwykłego prokuratora oraz dodatkowo prawo interwencji w każdą sprawę prowadzoną przez szeregowych prokuratorów i wydawanie im wiążących poleceń. Warto w tym miejscu podkreślić, iż Konstytucja RP nie zezwala, aby prokurator mógł być posłem (zob. art. 103 ust. 2 Konstytucji RP); pomimo kilku prób zmuszenia Ministra Sprawiedliwości do spełnienia konstytucyjnych wymogów, za każdym razem odmawiał.

Nowa ustawa – Prawo o prokuraturze weszła w życie 4.3.2016 r.² i doprowadziła do:

1)   połączenia stanowiska Prokuratora Generalnego ze stanowiskiem Ministra Sprawiedliwości (upolitycznienie stanowiska Prokuratora Generalnego);

2)   reorganizacji Prokuratury Generalnej (w tym dokonanie szeregu zmian personalnych, np. degradacji prokuratorów sprawujących dotąd najwyższe funkcje) i wprowadzenia systemu zarządzania personelem;

3)   utworzenie specjalnego Wydziału Spraw Wewnętrznych Prokuratury Krajowej, właściwego w sprawach postępowań przygotowawczych dotyczących najpoważniejszych przestępstw popełnionych przez sędziów, asesorów sądowych, prokuratorów i asesorów prokuratury, a także wykonywania funkcji oskarżyciela publicznego w tych sprawach przed sądem.

Zmiany te były szeroko komentowane i krytykowane przez środowisko prokuratorskie, opozycję oraz opinię publiczną. Efektem zmian jest uzależnienie prokuratury od władzy wykonawczej – Minister Sprawiedliwości może bezpośrednio wpływać na prowadzone postępowania karne.
[/hidepost]

Kolejne odsłony sporu o sądownictwo nie ułatwiają prowadzenia rzeczowej dyskusji nad już wprowadzonymi szczegółowymi rozwiązaniami. Skoncentrowanie na rzeczach najważniejszych, i to w atmosferze rozbudzonych emocji oraz braku wzajemnego zaufania, niezmiernie utrudnia jakikolwiek dialog i głębszy namysł. Tymczasem pewne kwestie jawią sią już teraz jako ważne i pilne do rozwiązania. Jedną z nich jest bez wątpienia tzw. system losowego przydziału spraw, a dokładnie konsekwencje, które wyniknęły z jego stosowania w zakresie spraw rozpoznawanych przez wydziały cywilne i gospodarcze. Temu chciałbym poświęcić kilka uwag.
[hidepost]
W szeroko pojętej debacie publicznej nie funkcjonował zarzut nieprawidłowości wyboru sędziów referentów w sprawach cywilnych i gospodarczych. Powszechna była opinia o długotrwałości procesów. Podnoszony był też zarzut sztucznego i niezrozumiałego dla przeciętnego człowieka języka, którym posługują się sędziowie w pisemnych uzasadnieniach wydawanych orzeczeń. Pojawiały się też inne zarzuty, jak chociażby brak punktualności w rozpoczynaniu rozpraw. Nie podnoszono natomiast zarzutu dotyczącego uczciwości przydziału spraw. Stąd też argumenty, które były przywoływane na uzasadnienie konieczności wprowadzenia losowego przydziału spraw zdradzały, iż potrzebę w tym względzie widzą przede wszystkim niektórzy sędziowie. Mówiąc wprost, konkretna grupa sędziów uważała, że jest pokrzywdzona tym, w jaki sposób przydziału spraw dokonują przewodniczący wydziałów. Był to zatem argument z zaistnienia niezdrowej praktyki. Nie mam powodów, by nie wierzyć tym sędziom, którzy taki argument formułowali, odwołując się do swojego doświadczenia. Jestem jednak przekonany, że nie była to praktyka powszechna. Nawet jeśli w jednym wydziale podział spraw był nieuczciwy, należało podjąć jakiekolwiek działania, by sytuację taką wyeliminować. Należało jednak, moim zdaniem, w pierwszej kolejności odwołać się do dobrych praktyk, które już wcześniej zostały wypracowane. Warto było zbadać, co działa, dlaczego działa to, co działa i co można uczynić, by działało lepiej. Tymczasem zbudowano system od nowa, całkowicie ignorując dotychczasowe doświadczenia i mądrość instytucjonalną. W konsekwencji powstał system, który w swą istotę ma wpisany nierówny, nierównomierny i nielogiczny sposób przydziału spraw. Ze swej istoty system ten musiał wygenerować opóźnienia, stąd sygnały o pogarszającej się sprawności wydziałów cywilnych i gospodarczych należy potraktować w części jako oczywiste następstwa wprowadzonych w życie zmian.

W pierwszej kolejności należy wskazać na okoliczność, iż zgodnie z treścią § 43 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości¹ sprawy są przydzielane referentom (sędziom i asesorom sądowym) losowo, zgodnie z ustalonym podziałem czynności, przez narzędzie informatyczne działające w oparciu o generator liczb losowych. Do dnia dzisiejszego, według mojej wiedzy, nie ujawniono szczegółowego algorytmu, według którego narzędzie informatyczne przydziela sprawy. Faktem jest jednak, że niejednokrotnie czyni to w sposób nierówny, a przynajmniej nierównomierny. W przypadku spraw gospodarczych jednego z sądów okręgowych przez okres dwóch tygodni losowy przydział spraw dotyczył jedynie dwóch sędziów referentów. W tym czasie jeden z sędziów został wylosowany 117 razy, natomiast drugi z nich jedynie 5 razy. Nie jest wykluczone, że w dłuższej perspektywie czasu obciążenie ustalane w ten sposób przez urządzenie informatyczne zostałoby wyrównane. Zakładam, że tak by było. Tyle tylko, że skutki negatywne tego rodzaju zdarzeń nie są odwracalne. W przypadku spraw skomplikowanych, w których nierzadko sam pozew wyczerpuje kilka tomów akt, nikt nie jest w stanie podejmować na bieżąco decyzji we wszystkich sprawach, gdy wpływ jest dalece zawyżony w stosunku do dotychczasowego wpływu przeciętnego i nie przystaje do przewidywanego i zaplanowanego wcześniej czasu na zapoznanie się z nowymi sprawami. W sposób szczególny komplikuje się możliwość nadania każdej sprawie należytego biegu bez zbędnej zwłoki w sytuacji, gdy radykalnie zawyżony wpływ nastąpi do referatu sędziego na kilka dni przed rozpoczęciem przez niego urlopu. Należy pogodzić się z sytuacjami, w których sprawy będą po prostu oczekiwały na powrót sędziego referenta celem podjęcia jakiejkolwiek decyzji. Sytuacja ta nie jest też oczywiście dogodna dla tych sędziów, którym w konkretnym okresie przydzielona jest liczba spraw istotnie mniejsza od średniej. Czas – jako taki – nie jest przecież dobrem, które można zmagazynować celem zwiększonego zużycia w okresie zwiększonego zapotrzebowania. Stąd bardzo ważny jest wpływ spraw równomierny i w miarę przewidywalny.

W drugiej kolejności należy zauważyć, że zgodnie z treścią § 43 ust. 6 rozporządzenia nie podlega ponownemu przydziałowi sprawa powtórnie zarejestrowana w tym samym lub innym urządzeniu ewidencyjnym. W kontekście spraw rozpoznawanych przez wydziały cywilne i gospodarcze przepis ten ma istotne znaczenie głównie z tego powodu, że nie podlegają ponownemu przydziałowi sprawy wpisane wcześniej do repertoriów Nc i GNc. Chodzi o sprawy, w których przewidziano na etapie dekretacji możliwość wydania nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym lub w postępowaniu nakazowym, czyli o sprawy rozpoznawane na posiedzeniu niejawnym, bez wyznaczania rozprawy. Stronom doręcza się odpisy tak wydanego nakazu zapłaty. Jeśli pozwany nie zgadza się z obowiązkiem zapłaty orzeczonym nakazem zapłaty, może nakaz ten zaskarżyć. W części tego rodzaju spraw nakaz zapłaty nie jest zaskarżany, uprawomocnia się i w sprawach tych nigdy nie dochodzi do wyznaczenia terminu rozprawy. W wypadku skutecznego zaskarżenia nakazu zapłaty sprawa wpisywana jest odpowiednio do repertorium C lub GC i kierowana do rozpoznania na rozprawie. Sama zasada niezmienności składu, przejawiając się w tym, że ten sam sędzia, który wydał nakaz zapłaty rozpoznaje sprawę na rozprawie, jest zasadą jak najbardziej słuszną. Dzięki niej unika się sytuacji, w której z konkretną sprawą sędzia zapoznaje się od nowa, podczas gdy na potrzeby wydania nakazu zapłaty zapoznał się już z nią wcześniej inny sędzia. Tyle tylko, że zaskarżalność nakazów zapłaty też jest losowa i nie jest równa. Łatwo sobie wyobrazić, że jeśli każdy z sędziów w wydziale wydał 10 nakazów zapłaty, to liczba zaskarżonych nakazów może być różna w odniesieniu do każdego z nich. W jednym wypadku to może być 2 – w drugim 10. W konsekwencji, każdy z sędziów, w sposób losowy, otrzymuje różną liczbę spraw, w których zachodzi konieczność wyznaczenia rozprawy. Chodzi zatem o sprawy wymagające największego nakładu pracy. Przed zmianami wprowadzającymi urządzenie informatyczne przewodniczący wydziału zwykle dbał o to, by nierówności powstające na skutek nierównomiernego zaskarżania nakazów zapłaty równoważyć przydziałem spraw nowych, w których nakaz zapłaty nigdy nie mógł być wydany. Sprawy takie wpisywane są bowiem od razu do repertorium C lub GC. W konsekwencji tego „ręcznego sterowania” każdy z sędziów w wydziale otrzymywał równą liczbę spraw wymagających największego nakładu pracy. Obecnie system przy losowaniu spraw skierowanych do repertoriów C i GC nie uwzględnia liczby zaskarżonych nakazów zapłaty. Musi to prowadzić i prowadzi do nierównomiernego obciążenia pracą. Efekt jest zatem odmienny od zamierzonego. Liczba spraw podlegających skierowaniu przez konkretnych sędziów na rozprawę musi być różna.
[/hidepost]

Przedstawiamy drugi fragment odpowiedzi naszego Stowarzyszenia na dokument, który został przedstawiony przez Rząd RP Komisji Europejskiej. Została ona przygotowana przy wsparciu zespołu ekspertów w celu ukazania rzetelnego obrazu reform polskiego wymiaru sprawiedliwości, przeprowadzanych od ponad dwóch i pół roku w Polsce. Jak wskazano we wprowadzeniu w latach 2015–2018 dokonywano etapowych zmian w prawie dotyczącym sądownictwa. Zmieniono – nie zmieniając Konstytucji – ustrój sądownictwa i miejsce sądów w podziale władz, lokując je jako podporządkowane władzom politycznym, a nie jako partnera w mechanizmie checks and balance. To oznacza powrót do koncepcji znanych w PRL, a odrzuconych w Konstytucji RP z 1997 r.
[hidepost]
W kolejnych numerach Kwartalnika będziemy publikować dalsze fragmenty odpowiedzi.

Zarząd Stowarzyszenia Sędziów Polskich „Iustitia”

Wprowadzenie

Władza polityczna traktuje odpowiedzialność dyscyplinarną sędziów w sposób instrumentalny, jako środek służący realizacji swojego programu. Najnowszym przykładem takiego podejścia jest ogłoszenie przez Ministra Sprawiedliwości na konferencji prasowej 17.3.2018 r., w związku z jednostkowym orzeczeniem Sądu Najwyższego, że zostaną wprowadzone zmiany w tym zakresie, prowadzące do zaostrzenia odpowiedzialności sędziów.

W reakcji na zapowiedzianą przez Ministra Sprawiedliwości nowelizację przepisów zarząd Stowarzyszenia Sędziów Polskich „Iustitia” oświadczył, że zgadza się, iż dla zachowania najwyższych standardów etycznych sędziów, każdy sędzia, który został prawomocnie skazany za przestępstwo umyślne, powinien być usunięty z zawodu. O jego winie powinien orzekać sąd niezależny od polityków. Niepokojące są słowa Ministra, który wskazał, że on lub ministerstwo doprowadzi do ukształtowania odpowiedniego składu takiego sądu. Stawia to pod znakiem zapytania samodzielność podejmowania decyzji przez członków KRS, do których mają należeć decyzje w tym przedmiocie.

Skala postępowań dyscyplinarnych wobec sędziów i wymierzanych im kar

Dane na temat postępowań dyscyplinarnych i wymierzonych im kar zawarte w Białej Księdze są szczątkowe:

1)   z danych posiadanych przez Stowarzyszenie Sędziów Polskich „Iustitia” za okres od 2013 r. do połowy 2016 r. nie wynika, że postępowania dyscyplinarne wobec sędziów są nieefektywne. W okresie tym odbyło się około 270 prawomocnie zakończonych postępowań dyscyplinarnych, w których postawiono sędziom 289 zarzutów. Większość zarzutów dotyczyła przewlekłości w sporządzaniu uzasadnień lub zwłoki w podejmowaniu czynności przez przeciążonych pracą sędziów. Jedynie w 17 przypadkach postawiono sędziom zarzut popełnienia przestępstwa, w tym:
•    przestępstwa korupcyjne – 1;
•    przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji – 3;
•    przestępstwa przeciwko działalności instytucji państwowych (urzędnicze, tj. niedopełnienie obowiązków lub przekroczenie uprawnień) – 2;
•    przestępstwo sfałszowania dokumentu – 1.

W 5 przypadkach postawiono sędziom zarzut popełnienia drobnego wykroczenia.

W przypadku 188 zarzutów orzeczono wobec sędziów różne kary dyscyplinarne. W 24 przypadkach sprawę rozpatrzono merytorycznie, ale uznano ją za przypadek mniejszej wagi i odstąpiono od wymierzenia kary. W 21 przypadkach stwierdzono popełnienie przewinienia dyscyplinarnego, ale z uwagi na okres przedawnienia umorzono postępowanie w zakresie wymierzenia kary. Jedynie w 8 przypadkach nie zakończono merytorycznie postępowania i umorzono postępowanie. W 48 przypadkach uniewinniono sędziego.

Dane te wskazują przede wszystkim, że przypadki popełnienia przez sędziów przewinień dyscyplinarnych są rzadkie, biorąc pod uwagę, że w Polsce orzeka około 10 tys. sędziów. W badanym okresie doszło jedynie do 17 przypadków postawienia sędziemu zarzutu popełnienia przestępstwa, tj. średnio około 5 przypadków rocznie. Wskazuje to, że popełnianie przez sędziów przewinień dyscyplinarnych to zjawisko marginalne.
[/hidepost]