W dniu 4.12.2014 r. w siedzibie Krajowej Rady Sądownictwa odbyła się konferencja na temat komunikacji sądów i sędziów z mediami. W konferencji wzięli udział rzecznicy prasowi sądów apelacyjnych i okręgowych, a także m.in. przedstawiciele Zespołu Informacyjnego SSP „Iustitia”. W toku konferencji omówiono potrzebę poprawy wizerunku sędziów i sądów w opinii publicznej oraz stworzenia nowej polityki informacyjnej wymiaru sprawiedliwości. Ważnym elementem konferencji była prezentacja rzecznika prasowego Komendanta Głównego Policji inspektora Mariusza Sokołowskiego, który podzielił się swoimi doświadczeniami w budowaniu profesjonalnych relacji z mediami.

„Iustitia” od dawna postuluje wprowadzenie jednolitej polityki medialnej na terenie całego kraju oraz powołanie centralnej instytucji dbającej o poprawę wizerunku sędziów i sądów w opinii publicznej. Przedstawiciele Zespołu Informacyjnego „Iustitii” wezmą udział w grupie roboczej, która pod egidą KRS będzie zajmować się tą kwestią.

(IS)

Od 1.7.2015 r. przywróconych będzie 75 (z tego 41 sądów już od 1.1.2015 r.) spośród zniesionych 79 sądów. Ministerstwo przygotowało kolejne rozporządzenia przywracające sądy. Wcześniej Minister Marek Biernacki chciał przywrócić tylko te sądy, które zgodnie z ustawą przywrócić musiał.

Nowy Minister Cezary Grabarczyk zdecydował o przywróceniu wszystkich sądów, które zgodnie z ustawą przywrócić może. Stowarzyszenie przygotowało opinię do projektów<¹, która pomimo kilku uwag wyraża zadowolenie, że po 2 latach kończy się zamieszanie wywołane nieprzemyślanymi działaniami ­ówczesnego ministra.

(IS)

¹ Zob. http://bitly.pl/isopinia lub http://iustitia.pl/opinie/917-koniec-reformy-gowina-opinia-iustitii-dotyczaca-przywrocenia-pozostalych-sadow.

Działające w imieniu Ministerstwa Sprawiedliwości, Centrum Zakupów dla Sądownictwa kupiło i udostępniło sędziom tylko jeden program prawniczy, tzw. system informacji prawnej. Wcześniej Stowarzyszenie postulowało umożliwienie sędziom dostępu do wszystkich trzech podstawowych obecnych na rynku systemów, tj.: Wolters Kluwer Polska S.A. („Lex”), C.H.Beck („Legalis”) i Lexis­Nexis („Lex Polonica”). Co więcej, z umowy z Wydawnictwem Wolters Kluwer S.A. wynika, że w wybranej wersji oprogramowania Lex Omega zabraknie istotnej części literatury dotyczącej ustaw ważnych dla praktyki orzeczniczej.

W liście do dyrektora Centrum Zakupów dla Sądownictwa Przewodniczący Zespołu ds. Informatyzacji Sądów Stowarzyszenia Piotr Wangler wskazał, że jest to efekt braku rozpoznania rzeczywistych potrzeb użytkowników na etapie sporządzania Specyfikacji Istotnych Warunków Zamówienia postępowania przetargowego. Zespół domagał się weryfikacji specyfikacji zamówienia¹.

(IS)

¹ Zob. http://bitly.pl/informatyzacja lub http://iustitia.pl/informacje/928-sedziowie-musza-miec-dostep-do-orzecznictwa-i-komentarzy-iustitia-interweniuje.

Pomimo wątpliwości natury konstytucyjnej i wielu zastrzeżeń w opracowanej przez Zespół ds. Ustroju Sądów opinii Stowarzyszenia dotyczącej przedstawionego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej projektu ustawy o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw¹, stowarzyszenie, co do zasady, poparło przywrócenie instytucji asesora sądowego. W opinii wskazano, że mogłoby to umożliwić lepsze sprawdzenie, czy osoba kandydująca na stanowisko sędziego ma predyspozycje i wiedzę niezbędną do pełnienia tej służby.

Równocześnie jako najbardziej pożądane rozwiązanie postuluje się koncepcję „korony zawodów prawniczych”, w której do służby sędziowskiej będą zgłaszali się kandydaci wykonujący samodzielne zawody prawnicze, a zawód sędziego będzie najwyżej cenioną specjalnością prawniczą. Takie osoby musiałyby mieć za sobą odpowiedni staż w zawodzie prokuratora, adwokata, radcy prawnego lub notariusza albo stopień naukowy doktora lub doktora habilitowanego nauk prawnych. W zależności od długości stażu w zawodzie, mieliby prawo kandydować do sądu odpowiedniego szczebla.

Wymagałoby to jednak zapewnienia sędziom odpowiedniej pozycji ustrojowej oraz wynagrodzeń, aby warunki tej służby zachęcały dobrych prawników do jej podejmowania i przechodzenia z innych zawodów².

(IS)

¹ Druk nr 2299, dostępny na: www.sejm.gov.pl.

² Zob. http://bitly.pl/asr lub http://iustitia.pl/opinie/925-opinia-iustitii-dotyczaca-przywrocenia-asesury.

Od dłuższego czasu „Iustitia” w różnych sytuacjach sygnalizowała i krytykowała przepisy, które pozbawiają środków do życia sędziów niezdolnych do służby dłużej niż przez okres roku. Zgodnie z nimi, sędzia korzystający z tzw. „chorobowego” po roku nieprzerwanej niezdolności do pracy przestaje otrzymywać jakiekolwiek uposażenie. Nie przysługuje mu świadczenie rehabilitacyjne ani jakakolwiek okresowa renta, może nie dostać urlopu dla poratowania zdrowia (minister sprawiedliwości może mu po prostu odmówić), może też nie uzyskać stanu spoczynku, bo Krajowa Rada Sądownictwa w stan spoczynku może przenieść tylko sędziego trwale niezdolnego do służby. Niezdolność czasowa, choćby i długotrwała, podstaw do tego nie daje.

„Iustitia” podnosiła tę kwestię w pismach do Krajowej Rady Sądownictwa, w opiniach przesyłanych Ministrowi Sprawiedliwości, na posiedzeniach sejmowej Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka. KRS podzieliła naszą ocenę, ale nie wystąpiła z żadną inicjatywą. Ministerstwo i posłowie opinie „­Iustitii” ­ignorowali. Teraz sędziów wsparł wreszcie Rzecznik Praw Obywatelskich. W piśmie RPO do Krajowej Rady Sądownictwa wyrażony został pogląd, że art. 94 § 1 PrUSP, który powyższą sytuację kreuje, budzi wątpliwości konstytucyjne. „Art. 178 ust. 2 Konstytucji RP przewiduje, że sędziom zapewnia się warunki pracy i wynagrodzenie odpowiadające godności urzędu oraz zakresowi ich obowiązków. W istocie więc Konstytucja nie przewiduje takiej sytuacji, w której osoba w dalszym ciągu zachowująca status sędziego mogłaby być pozbawiona wynagrodzenia” – stwierdza pismo. RPO oczekuje na stanowisko Przewodniczącego KRS.

(IS)

Opinię Stowarzyszenia w sprawie rządowego projektu ustawy o biegłych sądowych¹ opracował Zespół ds. Ustroju Sądów. W opinii wskazano, że regulacja skupia się głównie na instytucji urzędowej listy biegłych, podczas gdy ustawa o biegłych sądowych, godna tej nazwy, powinna mieć o wiele szerszy zakres rzeczowy. Powinna mianowicie jasno i wyczerpująco określać prawa i obowiązki biegłego wobec sądu i odwrotnie. Za niedopuszczalne uznano m.in. próbę narzucenia sądowi przy wyborze biegłego pierwszeństwa osoby wpisanej na listę, co proponuje się w projekcie. Byłaby to rażąca ingerencja w samodzielność jurysdykcyjną sądu, której jednym z aspektów jest swoboda prowadzenia postępowania dowodowego, w tym również doboru biegłych. Wskazano również na potrzebę m.in. utworzenia jednolitej ogólnopolskiej listy, zarządzanej przez jeden organ, którym powinna być wyspecjalizowana komórka Ministerstwa Sprawiedliwości².

(IS)

¹ http://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/259060/katalog/259063#259063.

² Zob. http://bitly.pl/biegli lub http://iustitia.pl/opinie/918-opinia-w-sprawie-projektu-ustawy-o-bieglych-sadowych.

Konferencją „Inny a wymiar sprawiedliwości” Helsińska Fundacja Praw Człowieka zainaugurowała 28.10.2014 r. swój nowy projekt „Podnoszenie wrażliwości sędziów i prokuratorów w zakresie równego traktowania”. Ma on dotyczyć równego traktowania osób należących do grup narażonych na dyskryminację, przede wszystkim poprzez przygotowanie „Przewodnika równościowego” odnoszącego się do różnych aspektów przeciwdziałania dyskryminacji istotnych podczas wykonywania władzy sądowniczej. „Iustitia” jest jednym z partnerów zaproszonych do współpracy.

(IS)

Z raportu Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka „Dzieci po drugiej stronie muru”¹, zaprezentowanego 20.11.2014 r. podczas konferencji w Warszawie, w której wziął udział przedstawiciel SSP „Iustitia”, wynika, że potrzebna jest nowa ustawa o postępowaniu w sprawach nieletnich i doregulowanie systemu odpowiedzialności nieletnich. Ze wskazanego raportu wynika, że obecny system, w którym nadzór nad poszczególnymi typami jednostek rozproszony jest na pięć różnych ministerstw, ma poważne luki i w efekcie prowadzi do ryzyka poważnych zagrożeń dla praw i wolności wychowanków placówek. Raport jest wynikiem monitoringu 24 placówek dla nieletnich – zakładów poprawczych, schronisk dla nieletnich, młodzieżowych ośrodków wychowawczych, policyjnych izb dziecka. Według raportu w placówkach często naruszane jest prawo wychowanków do prywatności, ograniczony jest dostęp do środków czystości, dla wychowanków nieraz niejasny jest też system kar i nagród obowiązujący w ośrodkach, co powoduje, że często wychowankowie nie wiedzą, za co ponoszą konsekwencje. „Z naszych badań wynika, że sposób prowadzenia placówki zależy przede wszystkim od osoby dyrektora. Jeśli dyrektor ma pewien pomysł na prowadzenie resocjalizacji, praca kadry całej placówki przynosi efekty. W przeciwnym razie placówki koncentrują się tylko na izolowaniu nieletnich” – powiedziała współautorka raportu Katarzyna Wiśniewska.

¹ Zob. http://www.hfhr.pl/raport-dzieci-po-drugiej-stronie-muru.

Bardzo mało czasu otrzymało Stowarzyszenie na zaopiniowanie projektu rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości, które ustala dla sędziów stawkę „zwrotu kosztów” dojazdu własnym pojazdem z miejsca zamieszkania do siedziby sądu na 30 gr. za kilometr¹. W podobny sposób projekt rozesłano do zaopiniowania do sądów. Stowarzyszenie odmówiło zaopiniowania projektu w takim trybie. Normalna stawka obowiązująca w instytucjach państwowych wynosi 83 gr za kilometr (w wypadku posłów jest to nawet 1,25 zł za kilometr przy podróży samochodem za granicę²). Ograniczenie „zwrotu kosztów” dojazdu to złamanie niepisanej umowy, że wobec niedoboru prawników w małych miastach, sędziowie będą dojeżdżali do sądów z większych ośrodków, a w zamian państwo zobowiązuje się pokrywać koszty tych dojazdów. Przykładowo, do sądów w miejscowościach, w których mają siedziby tylko sądy rejonowe (a nie okręgowe) dojeżdża około połowy orzekających tam sędziów. W innym wypadku, w tych sądach zabrakłoby obsady kadrowej.

(IS, BP)

¹ Ten akt prawny znajduje swe umocowanie w ustawie z 5.12.2014 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z realizacją ustawy budżetowej (Dz.U. poz. 1877) i jest zupełnie odrębną regulacją od proponowanej w ustawie z 15.1.2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw, druk senacki 808, tj. reguluje jedynie wysokość stawki, a ustawa z 15.1.2015 r. wyłącza część sędziów z grona uprawnionych do zwrotu kosztów dojazdu.

² Uchwała nr 44 Prezydium Sejmu z 1.7.1996 r. – § 2 ust. 1a. Z tytułu podróży służbowej za granicę samochodem stanowiącym własność posła przysługuje zwrot kosztów według stawek za 1 km przebiegu powiększonych o 50%.

W Barcelonie 21.11. i 22.11.2014 r. zebrali się przedstawiciele europejskich stowarzyszeń sędziowskich i prokuratorskich zrzeszonych w MEDEL (Magistrats Européens pour la Démocratie et les Libertés), do którego należy także „Iustitia”. Spotkanie otworzyła konferencja „Rola rządu w powoływaniu sędziów i prokuratorów oraz niezależność władzy sądowniczej”. W trakcie dyskusji wskazywano na przykłady krajów, w których w ogóle nie funkcjonują, pomimo ustawicznie ponawianych przez stowarzyszenia sędziowskie apeli, rady sądownictwa, jak w Niemczech, Republice Czeskiej czy Austrii oraz na różnorodność spotykanych ­rozwiązań dotyczących składu, kompetencji i sposobu wyłaniania członków rady, co w konsekwencji może się przekładać na większą lub mniejszą niezależność rad sądowniczych od rządu. Za wysoce niedemokratyczne uznano obowiązujące w Polsce rozwiązania dotyczące wpływu sędziów na skład osobowy członków rady sądownictwa poprzez istnienie systemu kurialnego, gwarantującego – proporcjonalnie do liczby sędziów – większą ilość miejsc w radzie sędziom sądów wyższych instancji niż sędziów orzekających w sądach powszechnych I instancji. Przykład Polski służył do zilustrowania zjawiska wywierania na sędziów presji ze strony administracji sądowej. Chodziło o członkostwo w Krajowej Radzie Sądownictwa prezesów sądów, których mianuje Minister Sprawiedliwości, dzięki czemu uzyskuje pośredni, ale bardzo wyraźny wpływ, na skład osobowy, a więc i potencjalnie decyzje Rady, organu który ma stać na straży niezawisłości sędziowskiej i niezależności sądów.

Szczególne zaniepokojenie wzbudziła relacja przedstawiciela tureckiego stowarzyszenia sędziów i prokuratorów YARSAV nt. podporządkowania tamtejszej rady sądownictwa i prokuratury  władzy wykonawczej – poprzez zmianę jej składu osobowego i wywieranie na sędziów bardzo poważnych nacisków, z inicjowaniem postępowań dyscyplinarnych pod różnymi pretekstami włącznie, w celu dokonania przez nich „właściwego” wyboru, przy jednoczesnej medialnej nagonce na sędziów w celu ich zastraszenia, w szczególności na tych zrzeszonych. Tak wybrana Rada ma w najbliższym czasie dokonać wyboru znacznej liczby sędziów Sądu Najwyższego, Rady Stanu i sądów powszechnych – łącznie liczba sędziów ma zwiększyć się o 1/3, przy czym złagodzono kryteria formalne pozwalające na ubieganie się o ten urząd, skutkiem czego będą mogli na stanowiska sędziowskie być powoływani prawnicy z 2-letnim stażem pracy. Jednocześnie utworzono specjalny sąd karny (mianując do niego nowych sędziów) celem rozstrzygania o czynach naruszających porządek publiczny.

Podczas Rady Administracyjnej ­MEDEL, najwyższej władzy stowarzyszenia, wybrano nowego prezesa organizacji. Został nim dotychczasowy członek zarządu i skarbnik MEDEL sędzia z Rzymu Gultiero Michaelini. Wcześniej kierujący organizacją Antonio Cluny zdecydował się złożyć rezygnację ze sprawowanej funkcji w związku z propozycją objęcia stanowiska przedstawiciela Portugalii w Eurojust. Kolejne robocze posiedzenie Rady odbędzie się w marcu w Reggio di Calabria.

(IS)