Jak poinformowały media 6.6.2018 r. na stronie internetowej Rady Praw Człowieka ONZ, upubliczniony został raport specjalnego sprawozdawcy ONZ na temat zmian w polskim systemie prawnym¹.

Polski wymiar sprawiedliwości stał się przedmiotem raportu sporządzonego przez specjalnego sprawozdawcę ONZ Diego Garcię-Sayana. Krytykuje on przeprowadzone w Polsce zmiany, wskazując, że poprzez umożliwianie ingerencji władz ustawodawczych i wykonawczych ograniczana jest niezależność sądownictwa.

Sprawozdawca ONZ zaznacza, że każdemu krajowi przysługuje prawo do reformy. Poddaje jednak krytyce wiele jej postanowień przyjętych w Polsce po wyborach w 2015 r.

„Głównym skutkiem – jeśli nie głównym celem środków przyjętych przez większość rządzącą było ograniczenie konstytucyjnie chronionej zasady niezależności sądownictwa oraz umożliwienie organom ustawodawczym i wykonawczym ingerowania w wymiar sprawiedliwości” – stwierdza dokument zamieszczony na stronie Rady Praw Człowieka ONZ.

Garcia-Sayan przygotował raport na podstawie analizy przeprowadzonej w Polsce w dniach: 23–27.10.2017 r. Powołuje się m.in. na rozmowy z przedstawicielami władz, komisji Sejmu i Senatu, sędziami, prokuratorami, a także reprezentantami polskich i zagranicznych organizacji pozarządowych.

Cytuje m.in. opinie Komisji Weneckiej. „Wymóg niezależności odnosi się w szczególności do procedury mianowania sędziów, gwarancji związanych z bezpieczeństwem ich pozycji, warunkami awansu, przenoszeniem, zawieszaniem i zaprzestaniem pełnienia ich funkcji oraz faktyczną niezależnością sądownictwa od ingerencji politycznej władzy wykonawczej i władzy ustawodawczej” – głosi dokument.

Zarzuca, że po zwycięstwie wyborczym, partia obecnie rządząca zainicjowała „serię kontrowersyjnych reform, które podkopały demokratyczne instytucje w kraju, spolaryzowały opinię publiczną i zmieniły relacje Polski z UE”. Działania rządu, dodaje, wywołały w kraju protesty na dużą skalę i zrodziły zagrożenie sankcjami ze strony Komisji Europejskiej.

Według autora raportu, wcielaniu proponowanej reformy sądownictwa towarzyszył szeroko zakrojony atak propagandowy na sądownictwo. Przedstawia się je jako „kastę”, „państwo w państwie”, całkowicie samorządną korporację, której celem jest wyłącznie obrona własnych interesów, bez ponoszenia odpowiedzialności przed społeczeństwem.

Zaniepokojenie sprawozdawcy ONZ budzi szczególnie kampania „Sprawiedliwe Sądy” wszczęta przez Polską Fundację Narodową. Przywołuje on kontrowersje z powodu braku jej przejrzystości w kwestii sponsora i budżetu. Obwinia fundację o przedstawianie zniekształconego obrazu sądownictwa, z sędziami, którzy określani są jako wrogowie Polaków i zło w polskim społeczeństwie.

Za pierwszą ofiarę wprowadzonych zmian raport uznaje Trybunał Konstytucyjny. Działania rządu w celu kontroli Trybunału traktuje jako podważenie jego legitymacji i niezależności. „Obecnie Trybunał nie może zapewnić niezależnego i skutecznego zbadania konstytucyjności aktów ustawodawczych przyjętych przez prawodawcę. Sytuacja ta budzi poważne wątpliwości co do jego zdolności do ochrony zasad konstytucyjnych oraz przestrzegania praw człowieka i podstawowych wolności” – stwierdza dokument.

Autor koncentruje się m.in. na trzech regulacjach wprowadzających daleko idące zmiany w składzie i funkcjonowaniu sądów powszechnych, SN i KRS. Wskazuje na obawy co do zgodności tych aktów z międzynarodowymi standardami prawnymi. Stawia zarzut, że w rezultacie władza sądownicza pozostaje pod kontrolą władzy wykonawczej i ustawodawczej.

W ocenie Garcii-Sayana nie ma wątpliwości, że kryzys wynika z „grzechu pierworodnego” poprzedniej większości parlamentarnej. Opisuje szeroko historię związaną z mianowaniem sędziów na krótko przed odejściem poprzednio rządzących od władzy, a także odmowę przyjęcia przez prezydenta Andrzeja Dudę przysięgi od pięciu tzw. październikowych sędziów. Mówi o niewcielonych w życie decyzjach TK w sprawie wyboru sędziów z 3 i 9.12.2015 r., co nazywa pogwałceniem polskiej konstytucji. Dokument skupia się także na kontrowersjach związanych z niepublikowaniem orzeczeń TK.

Stałe Prezydium Forum Współpracy Sędziów wyraziło stanowczy sprzeciw wobec zamiaru Ministra Sprawiedliwości – Prokuratora Generalnego narzucenia sędziom wbrew ich woli obowiązków sędziego sądu dyscyplinarnego przy sądzie apelacyjnym¹. Szczególnie negatywnie należy ocenić podejmowanie takich działań wobec sędziów nieorzekających dotychczas w sądach apelacyjnych.

W dniu 9.5.2018 r. w siedzibie KRS podano kandydatury sędziów sądów powszechnych, którym Minister Sprawiedliwości – Prokurator Generalny zamierza powierzyć obowiązki sędziego sądu dyscyplinarnego przy sądzie apelacyjnym na czas trwania kadencji w wymiarze 6 lat. Z treści art. 110a § 2 PrUSP wynika, że wykonywanie tych obowiązków jest niezależne od wykonywania obowiązków służbowych związanych z zajmowanym przez sędziego miejscem służbowym. Wcześniej prezesi sądów zwrócili się do sędziów, aby zgłosili się do wykonywania tych obowiązków. W sytuacji braku chętnych Minister Sprawiedliwości – Prokurator Generalny w sposób arbitralny, bez uzyskania zgody sędziów, dokonał ich wyboru i przesłał listę sędziów do siedziby KRS w celu zaopiniowania.

Znowelizowane przepisy Prawa o ustroju sądów powszechnych milczą na temat zgody sędziów, którym powierza się orzekanie w sądach dyscyplinarnych, jednak zgodnie z treścią art. 180 ust. 2 Konstytucji RP przeniesienie sędziego do innej siedziby lub na inne stanowisko wbrew jego woli może nastąpić jedynie na mocy orzeczenia sądu i tylko w przypadkach określonych w ustawie. Powołując do pełnienia urzędu na stanowisku sędziowskim, Prezydent RP wyznacza miejsce służbowe (siedzibę) sędziego (art. 55 § 3 PrUSP). Zmiana miejsca służbowego sędziego może być dokonana bez zmiany stanowiska w przypadkach i w trybie określonych w art. 75 PrUSP. W myśl art. 75 § 1 PrUSP przeniesienie sędziego na inne miejsce służbowe może nastąpić tylko za jego zgodą. Minister Sprawiedliwości może delegować sędziego, za jego zgodą, do pełnienia obowiązków sędziego lub czynności administracyjnych w innym sądzie równorzędnym lub niższym, a w szczególnie uzasadnionych wypadkach także w sądzie wyższym, mając na względzie racjonalne wykorzystanie kadr sądownictwa powszechnego oraz potrzeby wynikające z obciążenia zadaniami poszczególnych sądów (art. 77 § 1 PrUSP).

Wobec powyższego należy stwierdzić, że zarówno powierzenie sędziemu pełnienia funkcji w sądzie, jak i delegowanie do pełnienia obowiązków sędziego w innym sądzie wymaga uzyskania zgody sędziego.

Minister Sprawiedliwości – Prokurator Generalny zamierza skierować do sądów dyscyplinarnych m.in. sędziów orzekających w najbardziej obłożonych sprawami sądach rejonowych, których siedziby są znacznie oddalone od sądu apelacyjnego – sądu dyscyplinarnego. W związku z powyższym ­istnieje ryzyko, że powierzenie obowiązków w sądach dyscyplinarnych może być traktowane jako środek represji wobec określonych sędziów, tym bardziej że orzeczenia sądów dyscyplinarnych I instancji będą mogły być dowolnie zmieniane przez Izbę Dyscyplinarną Sądu Najwyższego.

(IS)

¹ Pełna treść stanowiska Stałego Prezydium FWS dostępna na: https://fws.iustitia.pl/viewtopic.php?f=9&t=30&start=20#p2420

Przepis art. 1 pkt 3 ustawy z 12.4.2018 r. o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych, ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz ustawy o Sądzie Najwyższym² ustalił nowe brzmienie art. 30 § 1 ustawy z 27.7.2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych³, który określa skład oraz zasady wyłaniania członków kolegium sądu okręgowego. W wyniku nowelizacji dotychczasowa treść art. 30 § 1 PrUSP, w świetle której kolegium składa się z 8 członków, wybieranych przez zgromadzenie ogólne sędziów okręgu, w tym 4 sędziów sądu okręgowego i 4 sędziów sądów rejonowych, działających w okręgu sądowym, a także z prezesa sądu okręgowego, zostanie zastąpiona regulacją, w myśl której kolegium będzie składało się z prezesa sądu okręgowego, najstarszego służbą wiceprezesa sądu okręgowego, przedstawicieli sądów rejonowych z obszaru właściwości sądu okręgowego, wybranych przez zebrania sędziów spośród sędziów danego sądu rejonowego, po jednym z każdego sądu rejonowego oraz 2 przedstawicieli sądu okręgowego wybranych przez zebranie sędziów spośród sędziów tego sądu.

Na gruncie obu przytoczonych unormowań kolegium sądu okręgowego zostało ukształtowane jako organ kolegialny, którego skład jest mieszany, ponieważ obejmuje członków stałych ustanowionych ze względu na piastowaną funkcję, a także członków niestałych, którzy są powoływani w drodze wyboru na kadencję trwającą 3 lata (art. 28 § 3 w zw. z art. 30 § 2 PrUSP). W ustawie nowelizującej nie zostały przewidziane regulacje przejściowe. Uchybia to standardom rzetelnej legislacji, ponieważ w myśl § 30 ust. 1 załącznika do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z 20.6.2002 r. w sprawie „Zasad techniki prawodawczej”⁴ w przepisach przejściowych reguluje się wpływ nowej albo znowelizowanej ustawy na stosunki powstałe pod działaniem ustawy albo ustaw dotychczasowych bez względu na to, czy do tych stosunków zamierza się stosować przepisy dotychczasowe, przepisy nowe czy przepisy regulujące ten wpływ w sposób odmienny od przepisów dotychczasowych i przepisów nowych. W związku z pominięciem regulacji przejściowej brak jest bezpośrednich podstaw do ustalenia, czy i w jaki sposób zmiana składu oraz zasad wyłaniania członków kolegium sądu okręgowego wpływa na status kolegiów, które zostały ukonstytuowane pod rządem wcześniej obowiązujących przepisów. W tej sytuacji rozwiązanie intertemporalne, które pozwoli na określenie skutków wejścia w życie ustawy nowelizującej, musi zostać wskazane w drodze wykładni.

Powstający problem może zostać rozstrzygnięty na podstawie reguły natychmiastowego działania nowego prawa. Zastosowanie tej reguły prowadzi do aktualizacji po wejściu w życie ustawy nowelizującej obowiązku powołania kolegów sądu okręgowego w składzie i według zasad określonych przez nowe przepisy. Rozwiązanie to ma jednak charakter jedynie cząstkowy, ponieważ w jego ramach nie można stwierdzić, jak po zmianie prawa powinien być oceniany status kolegiów, które zostały ustanowione na podstawie przepisów w poprzednim brzmieniu. Jest natomiast rzeczą oczywistą, że należy odrzucić wariant zakładający możliwość równoczesnego działania tych kolegiów obok kolegiów wyłonionych w oparciu o przepisy znowelizowane. Dla pełnego urzeczywistnienia skutków natychmiastowego działania prawa nowego konieczne jest wobec tego przyjęcie, że w związku z wejściem w życie tego prawa dotychczasowe kolegia sądów okręgowych podlegają zniesieniu. Jest to jednak równoznaczne z wygaszeniem mandatów niestałych członków tych kolegiów wybranych na trzyletnią kadencję będącą w toku w chwili zmiany prawa. Żaden przepis ustawy nowelizującej nie przewiduje takiego skutku. Nie należy go również łączyć z wejściem w życie art. 30 § 1 PrUSP w nowym brzmieniu. Przepis ten określa bowiem jedynie skład i zasady wyboru członków kolegium, nie odnosi się natomiast do sytuacji prawnej członków kolegiów, którzy zostali wyłonieni według zasad dotychczasowych na okres wspólnej kadencji⁵. Prowadzi to do wniosku, że w następstwie wejścia w życie ustawy nowelizującej nie wygaśnie kadencja tych członków, w związku z czym z mocy tej ustawy obsadzone przez nich kolegia nie mogą ulec likwidacji.

Stanowisko to w sposób pośredni potwierdzają rozwiązania ustanowione w niedawnej ustawie z 8.12.2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw⁶. Krajowa Rada Sądownictwa jest organem podobnym pod względem struktury do kolegiów, które działają w sądach okręgowych. W myśl art. 187 ust. 1 Konstytucji RP w skład Rady wchodzą bowiem zarówno członkowie stali, jak i członkowie pochodzący z wyboru. Powołana ustawa wprowadziła zmiany w zakresie zasad wyboru członków spośród osób będących sędziami. W art. 6 tej ustawy prawodawca uznał przy tym za konieczne ustanowienie odrębnej normy, która w sposób wyraźny przewidywała, że w związku ze zmianą prawa mandat członków wybranych na podstawie przepisów dotychczasowych wygaśnie, i określała w tym zakresie stosowny termin. Wynika z tego, że prawodawca nie traktuje reguły wygaśnięcia mandatu w razie zmiany zasad wyboru członka określonego organu jako założonego systemowo rozwiązania intertemporalnego. Do wprowadzenia tego rozwiązania potrzebna jest więc bezpośrednia regulacja w przepisach, a w razie jej braku nie ma podstaw do ustalania wystąpienia podobnych skutków w drodze pozatekstowych domniemań.

Przedstawione uwagi świadczą, że ustawa nowelizująca wprowadza zmiany w zakresie składu i zasad wyboru członków kolegium sądu okręgowego, z uwzględnieniem reguły dalszego działania dotychczasowego prawa. W tej sytuacji kolegia powołane pod rządem przepisów obowiązujących przed wejściem w życie tej ustawy powinny funkcjonować do czasu wygaśnięcia kadencji członków, którzy pochodzą z wyboru. Przed upływem tej kadencji nie ma podstaw do rozpoczęcia działalności przez kolegia obsadzone według nowych zasad. Ustawa nowelizująca nie przewiduje wprost ani pośrednio możliwości powołania tych kolegiów w miejsce kolegiów dotychczasowych.

(IS)

¹ Zob. szerzej: https://www.iustitia.pl/strefa-wewnetrzna/strefa-wiedzy/oswiadczenia/2228-stanowisko-iustitii-w-sprawie-zmian-w-przepisach-dotyczacych-kolegiow-sadow

² Dz.U. z 2018 r. poz. 848 ze zm.; dalej jako: ustawa nowelizująca.

³ Dz.U. z 2018 r. poz. 23 ze zm.; dalej jako PrUSP.

⁴ Dz.U. z 2016 r. poz. 283.

⁵ Por. art. 28 § 9 w zw. z art. 30 § 2 PrUSP.

⁶ Dz.U. z 2018 r. poz. 3.

Dzień przed zaplanowanymi na 8.6.2018 r. rozprawami dotyczącymi skarg na decyzje Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich, jej Przewodniczący – i równocześnie Sekretarz Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości Patryk Jaki – na konferencji prasowej w następujący sposób wyraził oczekiwania co do przyszłych rozstrzygnięć sądu:

„Jeżeli Wojewódzki Sąd Administracyjny uzna, że wszystko jest w porządku i uchyli decyzję komisji weryfikacyjnej, to po prostu pokaże po czyjej stronie stoi” – powiedział. Dodał, że liczy, że tak się nie stanie. „Argumenty nasze są bardzo silne, merytoryczne. Sprawa Twardej została przez nas rozwikłana na wszystkie strony” – mówił. Zaznaczył, że decyzja zwrotowa wydana przez miasto liczy dwie strony, a decyzja uchylająca wydana przez komisję liczy 100 stron, włączając w to opinie biegłych. „Jeżeli zapadnie inna decyzja, to będzie miała tylko i wyłącznie charakter manifestacji politycznej” – ocenił Jaki. Szef komisji podkreślił, że: „w ostatnim czasie mamy szereg kompromitacji z orzeczeniami wojewódzkich sądów administracyjnych”.

W tym kontekście wymienił m.in. uchylenie grzywien dla prezydent stolicy Hanny Gronkiewicz-Waltz za niestawiennictwo przed komisją weryfikacyjną oraz uchyleniami zarządzenia zastępczego wojewody mazowieckiego Zdzisława Sipiery dotyczące zmian nazw 25 ulic w Warszawie w związku z tzw. ustawą dekomunizacyjną. „Mam nadzieję, że WSA będzie chciał zadbać o swój wizerunek i nie wpisze się w ten ciąg kompromitujących orzeczeń, bo będzie to oznaczało, że potrzebna będzie dalej idąca zmiana” – dodał.

Jak wynika z komunikatów rzecznika prasowego WSA w Warszawie, pełnomocnik Komisji Weryfikacyjnej w siedmiu sprawach złożył wnioski o wyłączenie ze składów orzekających wcześniej wyznaczonych do nich sędziów, co uniemożliwiło rozpoznanie spraw wyznaczonych na 8.6.2018 r.

(IS)

¹ Zob. szerzej: https://nieruchomosci.dziennik.pl/news/artykuly/575822,jaki-wsa-komisja-weryfikacyjna-nieruchomosci-reprywatyzacja.html; https://bip.warszawa.wsa.gov.pl/137/783/komunikaty-rzecznika-prasowego.html?Page=1

Sygnatariusze Komitetu, wśród nich SSP „Iustitia”, poinformowali opinię publiczną o powodach powołania Komitetu Obrony Sprawiedliwości¹:

W 29. rocznicę wyborów 1989 r., które rozpoczęły polską drogę do wolności i demokracji, powołujemy 4.6.2018 r. Komitet Obrony Sprawiedliwości (KOS).

Porozumienie podpisują przedstawiciele organizacji zrzeszających sędziów, prokuratorów, organizacji obywatelskich oraz inicjatyw zaangażowanych w obronę praworządności w Polsce.

Sygnatariuszami porozumienia są:

•    Stowarzyszenie im. Prof. Zbigniewa Hołdy,

•    Stowarzyszenie Sędziów Polskich „Iustitia”,

•    Stowarzyszenie Sędziów „THEMIS”,

•    Stowarzyszenie Prokuratorów „LEX super omnia”,

•    Inicjatywa Obywatelska „Wolne Sądy”,

•    Helsińska Fundacja Praw Czło­wieka,

•    Instytut Prawa i Społeczeństwa ­INPRIS,

•    Archiwum Osiatyńskiego.

Impulsem do powołania Komitetu Obrony Sprawiedliwości (KOS) jest zagrożenie niezawisłości sędziów i niezależności sądów, adwokatów, radców prawnych, prokuratorów i przedstawicieli innych zawodów prawniczych. Takie zagrożenie wynika z wprowadzanych w obecnej kadencji Sejmu zmian w ustawach o prokuraturze, Trybunale Konstytucyjnym, sądach powszechnych, Krajowej Radzie Sądownictwa i Sądzie Najwyższym.

Szczególne zaniepokojenie budzą też przypadki ingerencji władzy w niezawisłość sędziów i niezależność przedstawicieli innych zawodów ­prawniczych, m.in. poprzez wszczynanie postępowań dyscyplinarnych, ataki personalne i inne formy nacisku, które mogą prowadzić do faktycznego ograniczania niezawisłości i niezależności.

Komitet Obrony Sprawiedliwości KOS stawia sobie następujące cele:

•    monitorowanie przypadków wywierania nacisków na sędziów, prokuratorów, adwokatów, radców prawnych i przedstawicieli innych zawodów prawniczych,

•    informowanie opinii publicznej o takich przypadkach,

•    zapewnianie osobom szykanowanym obrony i wsparcia,

•    podejmowanie działań na rzecz praworządności i utrzymania niezawisłości sędziów i niezależności zawodów prawniczych.

Podejmujemy inicjatywę KOS, aby wspierać i bronić praworządności w Polsce, a w konsekwencji zapewnić przestrzeganie praw i wolności obywatelskich.

(IS)

¹ Zob. szerzej: https://stowarzyszenieholda.pl/powstaje-komitet-obrony-sprawiedliwosci-kos/; https://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/kraj/1751612,1,po-co-powstal-komitet-obrony-sprawiedliwosci.read

W dniu 1.6.2018 r. zakończyło się w Lizbonie posiedzenie Zgromadzenia Ogólnego Europejskiej Sieci Rad Sądownictwa (ENCJ), która stoi na straży niezależności wymiaru sprawiedliwości i do której należą 24 rady sądownictwa z 20 państw UE.

Zgromadzenie Ogólne ENCJ przyjęło Deklarację Lizbońską¹ w sprawie wiodących pozytywnych zmian. Deklaracja stwierdza, że Rady Sądownictwa powinny inicjować i prowadzić proces reform, skupiając się na dwóch aspektach: aspekcie wewnętrznym w sensie zaangażowania interesariuszy oraz w aspekcie zewnętrznym stosunku wymiaru sprawiedliwości do innych podmiotów państwowych i wzmacniania pozycji sądownictwa w państwie.

Deklaracja zawiera także obszerny paragraf dotyczący sytuacji w Polsce.

ENCJ w swoim komunikacie końcowym stwierdza, że: „obecność na Zgromadzeniu Ogólnym przedstawicieli polskiej KRS nie oznacza, że ENCJ uznaje, że jej status członka w ramach stowarzyszenia zostanie utrzymany”. Jeżeli KRS zostanie wykluczony z Sieci lub zostanie zawieszone jej członkostwo, to będzie to tym bardziej dotkliwe, że polska KRS była jednym ze współzałożycieli ENCJ w 2004 r.

W Lizbonie KRS reprezentowali sędziowie Maciej Mitera i Dariusz Drajewicz, wcześniej powiązani z Ministerstwem Sprawiedliwości, obaj powołani przez Zbigniewa Ziobrę na prezesów sądów.

Sprawa polska przewijała się w czasie obrad. Jak pisze Mariusz Jałoszewski w oko.press.pl: „Nowo wybrany przewodniczący ENCJ Holender Kees Sterk w mowie inauguracyjnej 30.5.2018 r. stwierdził: «Rządy prawa, podział władz i niezależność silnej władzy sądowniczej są kluczowe dla prawidłowego funkcjonowania społeczeństwa demokratycznego. Bez tego stoczymy się do dyktatury»”. W wywiadzie dla Reutersa 30.5.2018 r. powiedział: „To, co dzieje się w Polsce i na Węgrzech, to nie incydenty, to jest na poziomie zagrożeń systemowych. Ta choroba może się rozszerzać na sąsiednie państwa, a być może na inne części Europy”.

Przedstawiciele ENCJ w drugiej połowie czerwca 2018 r. będą przebywać w Polsce. Spotkają się m.in. z przedstawicielami SN, KRS i SSP „Iustitia”. Spotkania te poprzedzą ewentualne dalsze kroki co do udziału polskiej KRS w pracach ENCJ.

(IS)

¹ Całość deklaracji lizbońskiej dostępna na: https://pgwrk-websitemedia.s3.eu-west-1.amazonaws.com/production/pwk-web-encj2017-p/ENCJ%20Lisbon%20Declaration%20final%201%20June%20-%20adopted%20GA.pdf

American Bar Association jest niezależną organizacją pozarządową, reprezentującą około 400 tys. członków zawodów prawniczych w USA i na całym świecie. W dniach: 28–29.5.2018 r. przebywała w Warszawie Pani Prezydent ABA, Hilarie Bass. Celem wizyty było zwiększenie zaangażowania organizacji w promowanie i ochronę praworządności w Polsce oraz zapewnienie, że przedstawiciele polskich zawodów ­prawniczych mogą wypełniać swoje obowiązki bez strachu czy obawy odwetu.

Udział w spotkaniach z Panią Prezydent wzięli zainteresowani członkowie SSP „Iustitia”¹.

(IS)

¹ Zob. szerzej: https://www.iustitia.pl/strefa-wewnetrzna/strefa-wiedzy/informacje/2226-spotkanie-z-prezydent-american-bar-association-aba-hilarie-bass