Dnia 11.1.2020 r. miał miejsce jedyny w swoim rodzaju Marsz 1000 Tóg. To był historyczny moment. Rok 2020 przyniósł ze sobą także pandemię. Pandemia ta spowodowała, że rok później nie mogliśmy maszerować razem w innym mieście czy kraju. ­Postanowiliśmy jednak maszerować inaczej, stąd powstał pomysł webinarium. Dzień 11.1.2020 r. nałożył na nas obowiązek określenia miejsca, w którym jesteśmy, zdiagnozowania mechanizmów i głównych problemów sądownictwa. Osłabienia i zawirowania w wielu państwach europejskich i na świecie, a ostatnio pandemia powodują, że nie ma teraz ważniejszego tematu niż dyskusja o tym, jakie są możliwe kierunki rozwoju władzy sądowniczej w XXI w. i jaka jest legitymizacja tej władzy w społeczeństwie.

XXI w. niesie ze sobą szereg wyzwań, jednym z nich jest kształtowanie się na nowo rozumienia zasady trójpodziału władz. Coraz częściej zasada trójpodziału władz ustępuje dwupodziałowi. Władza sądownicza staje się w tym układzie jedyną przeciwwagą dla połączonych władz wykonawczej-ustawodawczej. Konieczne jest nowe spojrzenie na władzę sądowniczą, także z perspektywy zagwarantowania prawa do sądu i zaufania publicznego do wymiaru sprawiedliwości. W tym kontekście zawsze to ostatecznie władza sądownicza ma za zadanie hamować władzę ustawodawczą czy wykonawczą, stojąc na straży zasady praworządności i demokratycznego państwa prawa. Systemy demokratyczne są zawsze poddane prawu, to prawo bowiem kontroluje demokrację. Legitymizacja władzy sądowniczej w istocie ma charakter funkcjonalny: wynika z niezależności sądów i niezawisłości sędziów i ich poddania prawu i jest uzupełniona poprzez legitymizację demokratyczną ustawodawcy. Dzisiaj jesteśmy świadkami ewolucji sposobu rozumienia zasady trójpodziału władz i nadania nowego znaczenia pojęciu władzy sądzenia. Nie mam na myśli tutaj aktywizmu sędziowskiego, ale poza wydawaniem orzeczeń, realizowanie przez sądy rzeczywistej funkcji nowoczesnych sądów w społeczeństwie jako zobligowanych do dostosowania prawa do aktualnej rzeczywistości w demokratycznym państwie prawa. Nowe rozwiązania zawsze muszą być poprzedzone rzeczową dyskusją i temu służyło webinarium, z którego publikujemy niniejsze wypowiedzi. Te teoretyczne założenia przybierają bardzo konkretny kształt w pytaniach o rolę praworządności w kontekście możliwych mechanizmów obronnych władzy sądowniczej i znaczenia w tym zakresie solidarności, określenia granic władzy sądzenia, praktycznego wymiaru niezależności sądów i niezawisłości sędziów, a przede wszystkim określenia co oznacza „sąd ustanowiony ustawą”.

Webinarium miało miejsce w dniu 18.1.2021 r. i zorganizowane było przez Stowarzyszenie Sędziów Polskich „Iustitia”, Europejskie Stowarzyszenie Sędziów (EAJ) Światowe Stowarzyszenie Sędziów, Stowarzyszenie Sędziów MEDEL oraz Europejskie Stowarzyszenie Sędziów Administracyjnych (EAAJ).

Mając nadzieję, że to dopiero początek marszu, serdecznie zachęcam do lektury i dyskusji

Całość wydarzenia jest dostępna na stronie internetowej: https://www.facebook.com/watch/live/?v=2902607196731136&ref=watch_permalink

The judiciary: possible ways of development. March of a Thousand Robes One Year Later

On January 11th, 2020, the unique March of 1000 Robes took place. It was a historic moment. The year 2020 also brought a pandemic with it. One year after March, we could not march together in another city or country. However, we decided to march differently, hence the idea of the webinar. The March imposed on us the obligation to determine where we are and diagnose the judiciary’s main problems. Weaknesses and turbulences in many European countries and worldwide, and recently the pandemic, show that there is no more critical issue than possible directions of the judiciary’s development in the 21st century; what is the legitimacy of this power in society.

The 21st century brings with it several challenges. One of them is the re-shaping of the understanding of the principle of the separation of powers. More and more often, the principle of check and balance is giving way to two powers. In this system, the judiciary becomes the only counterweight to the joint executive and legislative powers. That is why we have to discuss the judiciary from the perspective of guaranteeing the right to a fair trial and public trust in the judiciary. In this context, the judicial power inhibits the legislative or executive power, upholding the rule of law and the democratic state of law. Democratic systems are always subject to the law because it is the law that controls democracy. The judiciary’s legitimacy is functional: it results from courts and judges’ independence and their submission to the law. The democratic legitimacy of the legislator supplements the judiciary’s legitimacy. Today we are witnessing an evolution in the understanding of the principle of the separation of powers. I do not mean judicial activism here, but apart from issuing judgments, the actual function by courts of modern courts in society is obliged to adapt the law to the current reality in a democratic state ruled by law. A substantive discussion must always precede new solutions, and this was the purpose of the webinar from which we publish these statements. These theoretical assumptions take a particular shape in questions about the role of the rule of law in the context of possible defense mechanisms of the judiciary and the importance of solidarity in this respect, defining the limits of the judiciary power, the practical dimension of the independence of courts and the court established by the law.

The webinar took place on January 18, 2021. It was organized by the Association of Polish Judges Iustitia, the European Association of Judges (EAJ), the World Association of Judges, the Association of Judges MEDEL and the European Association of Administrative Judges (EAAJ).

Looking forward to next march, I encourage you to read the articles!

Are you ready for discussion?

The online event is available on the website: https://www.facebook.com/watch/live/?v=2902607196731136&ref=watch_permalink

Walka o zachowanie praworządności w naszym kraju trwa od 5 lat. Odbywa się ona na dwóch płaszczyznach: krajowej i europejskiej. Walczą wolni obywatele, sędziowie, prokuratorzy.

Miniony rok obfitował w ważne wydarzenia w Sądzie Najwyższym, Trybunale Sprawiedliwości Unii Europejskiej, Europejskim Trybunale Praw Człowieka i Komisji Europejskiej dotyczące zachowania niezależności polskiego sądownictwa. Na niespotykaną dotychczas skalę solidarność z represjonowanymi sędziami i prokuratorami okazali prawnicy z innych krajów.

Przedstawiamy podsumowanie tego, co działo się w 2020 r. w SN, TSUE, ETPCz, TK, neoKRS, a także historyczny apel sędziów i prokuratorów do KE oraz raport z postępowań dyscyplinarnych.

Sąd Najwyższy w 2020 r.¹

Sąd Najwyższy w 2020 r. stanął przed bodaj najważniejszym wyzwaniem od 1989 r. Było nim zachowanie niezależności od władzy politycznej i wiarygodności wobec sędziów sądów powszechnych, a przede wszystkim wobec obywateli przywiązanych do wartości demokratycznego państwa prawa.

Pod koniec 2019 r. SN uzyskał wsparcie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w postaci wyroku z 19.11.2019 r. w połączonych sprawach C-585/18, C-624/18 i C-625/18. W orzeczeniu tym Trybunał dopuścił możliwość badania przez sąd krajowy, czy obiektywne okoliczności, w jakich został utworzony dany organ, oraz jego cechy, a także sposób, w jaki zostali powołani jego członkowie, mogą wzbudzić w przekonaniu jednostek uzasadnione wątpliwości co do niezależności tego organu od czynników zewnętrznych, w szczególności od bezpośrednich lub pośrednich wpływów władzy ustawodawczej i wykonawczej, oraz jego neutralności względem ścierających się przed nim interesów. Za dopuszczalne uznał ustalenie, czy faktycznie jest tak w przypadku nowej Izby Dyscyplinarnej. W razie ustalenia, że tak jest, sąd krajowy na zasadzie pierwszeństwa prawa Unii jest zobowiązany do odstąpienia od stosowania przepisu prawa krajowego zastrzegającego dla Izby Dyscyplinarnej właściwość do rozpoznania sporów dotyczących przejścia w stan spoczynku sędziów Sądu Najwyższego, aby spory te mogły zostać rozpatrzone przez sąd, który spełnia wymogi niezawisłości i bezstronności i który byłby właściwy w danej dziedzinie, gdyby ów przepis nie stał temu na przeszkodzie.

Opierając się na tym orzeczeniu, Sąd Najwyższy 14.1.2020 r. wydał orzeczenie, w którym podzielając argumentację zawartą w uzasadnieniu wyroku SN z 5.12.2019 r. (III PO 7/18²), uznał, że Izba Dyscyplinarna Sądu Najwyższego nie spełnia wymogów wypływających z art. 47 KPP, ponieważ nie stanowi niezawisłego i bezstronnego sądu w rozumieniu tego przepisu, z uwagi na okoliczności jej utworzenia, zakres kompetencji i skład oraz udział Krajowej Rady Sądownictwa w nowym składzie w ukonstytuowaniu tej Izby. W celu zagwarantowania skutecznej ochrony sądowej w rozumieniu art. 47 KPP i w myśl zasady lojalnej współpracy, o której mowa w art. 4 ust. 3 TFUE, Sąd Najwyższy odstąpił od stosowania przepisów krajowych ustanawiających właściwość Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego i uznał, że właściwym do rozpoznania spraw jest sąd, który byłby właściwy zgodnie z przepisami obowiązującymi przed wprowadzeniem zmiany ustawodawczej przyznającej tę właściwość Izbie Dyscyplinarnej.

Tego samego dnia (14.1.2020 r.) Komisja Europejska wystąpiła do TSUE o zastosowanie środków tymczasowych wobec Izby Dyscyplinarnej, zauważając, że sytuacja praworządności w Polsce się pogorszyła i że Polska nie stosuje się do orzeczenia TSUE z 19.11.2019 r. w sprawie KRS. W tym czasie w polskim parlamencie procedowana była ustawa dyscyplinująca sędziów obliczona na zniweczenie skutków ww. wyroku TSUE.

W dniu 15.1.2020 r. I Prezes Sądu Najwyższego prof. ­Małgorzata Gersdorf przedstawiła wniosek o rozstrzygnięcie przez skład Sądu Najwyższego – Izbę Cywilną, Izbę Karną oraz Izbę Pracy i Ubezpieczeń Społecznych rozbieżności w wykładni prawa występujących w orzecznictwie Sądu Najwyższego w zakresie dotyczącym następującego zagadnienia prawnego:

„Czy udział w składzie sądu powszechnego, sądu wojskowego lub Sądu Najwyższego osoby powołanej do pełnienia urzędu na stanowisku sędziowskim przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z 8.12.2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw³ prowadzi do naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności⁴ lub art. 47 KPP i art. 19 ust. 1 TUE, wskutek czego, zależnie od rodzaju rozpoznawanej sprawy:

a)   w postępowaniu karnym – osoba taka jest nieuprawniona do orzekania (art. 439 § 1 pkt 1 KPK) albo zachodzi przypadek nienależytej obsady sądu (art. 439 § 1 pkt 2 KPK);

b)   w postępowaniu cywilnym – skład sądu z udziałem tak powołanej osoby jest sprzeczny z przepisami prawa (art. 379 pkt 4 KPC)?”.